Fjalori i sigurisë kibernetike

2FA (Autentifikimi me dy faktorë)

Hyrje në llogari me dy hapa: diçka që di (fjalëkalimi) dhe diçka që ke (kodi në telefon ose çelësi i sigurisë).

Adware

Program që shfaq reklama të padëshiruara, shpesh i instaluar bashkë me aplikacione „falas“.

Antivirus

Softuer që zbulon, bllokon dhe largon programet e dëmshme nga pajisja.

Backup (kopje rezervë)

Kopje e skedarëve të rëndësishëm në një vend tjetër, që t'i rikthesh nëse humbin apo enkriptohen.

Bot / Botnet

Bot është program që punon automatikisht. Botnet është rrjet kompjuterësh të infektuar që kontrollohen nga sulmuesi.

Cookies

Skedarë të vegjël që faqet ruajnë në shfletues për të mbajtur mend preferencat ose për të ndjekur aktivitetin.

Cyberbullying (ngacmim kibernetik)

Fyerje, kërcënime, përjashtim apo poshtërim i dikujt përmes internetit, mesazheve ose rrjeteve sociale.

DDoS

Sulm që mbingarkon një faqe apo shërbim me trafik nga shumë pajisje njëkohësisht, derisa të bjerë.

Deepfake

Video, foto ose zë i falsifikuar me inteligjencë artificiale që duket i vërtetë.

Enkriptimi

Shndërrimi i të dhënave në kod të palexueshëm, që mund ta hapë vetëm kush ka çelësin.

Firewall

„Mur mbrojtës“ që kontrollon dhe bllokon lidhjet e dyshimta hyrëse dhe dalëse në rrjet.

Grooming

Kur një i rritur fiton besimin e një fëmije online me qëllim abuzimi. Shenjë rreziku: kërkesa për fshehtësi dhe foto.

Gjurma dixhitale

Gjithçka që lë pas online: postime, komente, foto, kërkime. Shpesh mbetet përgjithmonë.

Hacker (haker)

Person që gjen dobësi në sisteme. „Hakerët etikë“ e bëjnë me leje për t'i rregulluar; kriminelët për përfitim.

HTTPS

Versioni i sigurt i HTTP-së: lidhja mes teje dhe faqes është e enkriptuar. Nuk garanton që faqja është e ndershme.

Inxhinieria sociale

Manipulimi i njerëzve (me frikë, urgjencë, kureshtje) për të zbuluar të dhëna ose për të bërë diçka të dëmshme.

Keylogger

Program që regjistron fshehurazi çdo tast që shtyp, përfshirë fjalëkalimet.

Krimb (Worm)

Malware që përhapet vetë nga një kompjuter në tjetrin përmes rrjetit, pa veprim të përdoruesit.

Malware

Emër i përgjithshëm për çdo softuer të dëmshëm: viruse, krimba, trojanë, ransomware, spyware.

Man-in-the-middle (MITM)

Sulm ku dikush „ulet në mes“ të komunikimit tënd dhe e lexon ose e ndryshon atë.

Menaxher fjalëkalimesh

Aplikacion që krijon dhe ruan në mënyrë të sigurt fjalëkalime të ndryshme për çdo llogari.

Patch / Përditësim

Ndryshim në softuer që rregullon gabime dhe mbyll vrimat e sigurisë.

Pharming

Ridrejtim në faqe të rreme edhe kur e shkruan adresën saktë, përmes manipulimit të DNS-it apo ruterit.

Phishing

Mesazhe mashtruese (email, SMS, rrjete sociale) që imitojnë dikë të besueshëm për të vjedhur të dhëna.

Ransomware

Malware që enkripton skedarët dhe kërkon pagesë (shpërblim) për t'i liruar.

Sextortion

Shantazh me foto apo video intime. Mos paguaj, mos dërgo më — ruaj provat dhe tregoji një të rrituri dhe policisë.

Smishing

Phishing përmes SMS-it.

Spam

Mesazhe të padëshiruara masive, shpesh reklama apo mashtrime.

Spyware

Program që spiunon fshehurazi aktivitetin tënd dhe i dërgon të dhënat dikujt tjetër.

Trojan

Malware i maskuar si program i dobishëm (p.sh. lojë falas) që hap derën për sulmuesin.

Vishing

Phishing përmes telefonatës (voice phishing), p.sh. dikush që pretendon se është nga banka.

VPN

Rrjet privat virtual: krijon një tunel të enkriptuar për trafikun tënd, i dobishëm në Wi-Fi publik.

Wi-Fi publik

Rrjet pa tel i hapur (kafene, aeroport). I përshtatshëm, por i rrezikshëm për llogari të ndjeshme.

Zero-day

Dobësi e panjohur për prodhuesin, për të cilën ende nuk ka përditësim.