Kompjuterët Windows janë në shumicën e shtëpive dhe shkollave. Shpesh i përdorin disa persona me të njëjtën llogari, pa fjalëkalim dhe me të drejta administratori – kjo e bën të lehtë që një shkarkim i vetëm i dëmshëm (p.sh. një „crack” për lojë) ta infektojë gjithë kompjuterin.
Kujdes për vitin 2026: Windows 10 nuk merr më përditësime të rregullta nga Microsoft që nga tetori 2025 (përveç programit me pagesë/regjistrim për përditësime të zgjatura sigurie, ESU, që për përdoruesit e shtëpisë zgjat deri në tetor 2026). Nëse kompjuteri e lejon, kaloni në Windows 11.
Rrugët e menuve më poshtë janë për Windows 11. Në Windows 10 ose në versione të ndryshme mund të ndryshojnë pak.
⚙️ Cilësimet hap pas hapi
Emrat e menuve mund të ndryshojnë pak sipas modelit dhe versionit.
Instalo përditësimet e Windows
Shumica e sulmeve përdorin vrima të njohura që përditësimet i kanë mbyllur.
- Hap Start → Cilësimet (Settings) ose shtyp Windows + I.
- Zgjidh Windows Update.
- Shtyp Kontrollo për përditësime (Check for updates) dhe instalo gjithçka.
- Aktivizo Merr përditësimet më të fundit sapo të jenë gati (opsionale).
- Te Opsionet e avancuara (Advanced options) aktivizo Merr përditësime për produktet e tjera të Microsoft.
- Rinise kompjuterin kur kërkohet – përditësimi nuk mbaron pa rinisje.
- Përditëso edhe aplikacionet: Microsoft Store → Biblioteka (Library) → Merr përditësimet.
Kontrollo Windows Security (antivirusi i ndërtuar)
Microsoft Defender është falas dhe mjafton për shumicën e shtëpive, nëse është aktiv dhe i përditësuar.
- Start → kërko Windows Security (Siguria e Windows) dhe hape.
- Te Mbrojtja nga viruset dhe kërcënimet (Virus & threat protection) kontrollo që gjithçka ka shenjë të gjelbër.
- Te Cilësimet e mbrojtjes → aktivizo Mbrojtja në kohë reale, Mbrojtja nga reja dhe Mbrojtja nga ndërhyrjet (Tamper Protection).
- Aktivizo Qasja e kontrolluar në dosje (Controlled folder access) te Mbrojtja nga ransomware – nëse ndonjë program legjitim bllokohet, mund ta lejosh veçmas.
- Te Kontrolli i aplikacioneve dhe shfletuesit (App & browser control) → Mbrojtja e bazuar në reputacion → aktivizo të gjitha opsionet (SmartScreen, Bllokimi i aplikacioneve potencialisht të padëshiruara).
- Te Mbrojtja nga muri i zjarrit dhe rrjeti (Firewall & network protection) kontrollo që muri i zjarrit është aktiv për të gjitha rrjetet.
- Mos instalo dy antiviruse njëkohësisht – ato pengojnë njëri-tjetrin.
Krijo llogari të veçanta – fëmijët si përdorues standard
Me llogari standarde, një program i dëmshëm nuk mund të ndryshojë sistemin pa fjalëkalimin e prindit.
- Cilësimet → Llogaritë (Accounts) → Familja (Family) → Shto dikë (Add someone) për fëmijët, ose Përdoruesit e tjerë (Other users) për të rriturit.
- Për fëmijën, krijo ose përdor llogari Microsoft të fëmijës që të funksionojë Microsoft Family Safety.
- Kontrollo që llogaria e fëmijës të jetë Përdorues standard (Standard user), jo Administrator.
- Prindi përdor llogarinë e vet administratori vetëm për instalime dhe ndryshime.
- Te Cilësimet → Llogaritë → Opsionet e hyrjes (Sign-in options) vendos PIN për Windows Hello ose fjalëkalim për çdo llogari.
- Kontrollo te Paneli i Kontrollit → Llogaritë e përdoruesve → Ndrysho cilësimet e Kontrollit të llogarisë së përdoruesit (UAC) që të jetë të paktën në nivelin e paracaktuar.
Bllokimi i ekranit dhe hyrja e sigurt
Kompjuteri i hapur dhe i pambikëqyrur në shkollë ose bibliotekë është ftesë për keqpërdorim.
- Cilësimet → Llogaritë → Opsionet e hyrjes → vendos PIN (Windows Hello), gjurmë gishti ose njohje fytyre.
- Te Opsionet e hyrjes → Nëse ke qenë larg, kur duhet të kërkojë Windows hyrjen? → Kur zgjohet kompjuteri nga gjumi.
- Cilësimet → Sistemi → Energjia → Ekrani, gjumi dhe hibernimi → vendos fikjen e ekranit pas 5–10 minutash.
- Mëso shkurtoren Windows + L për ta bllokuar kompjuterin sa herë largohesh.
- Aktivizo Dynamic Lock (bllokimi kur telefoni Bluetooth largohet), nëse të duket i dobishëm.
Enkripto diskun
Nëse laptopi vidhet, të dhënat nuk mund të lexohen pa hyrjen tënde.
- Cilësimet → Privatësia dhe siguria (Privacy & security) → Enkriptimi i pajisjes (Device encryption) → aktivizo (Windows 11 Home në pajisjet që e mbështesin).
- Në Windows Pro: Paneli i Kontrollit → BitLocker Drive Encryption → Aktivizo BitLocker.
- Ruaj çelësin e rikthimit (recovery key) – zakonisht ruhet në llogarinë Microsoft te account.microsoft.com/devices/recoverykey.
- Shënoje edhe në letër dhe ruaje në vend të sigurt, jo pranë laptopit.
- Nëse opsioni nuk shfaqet, pajisja mund të mos e mbështesë enkriptimin automatik.
Bëj kopje rezervë të skedarëve
Ransomware-i, prishja e diskut ose fshirja aksidentale mund t'i zhdukin detyrat dhe fotot.
- Hap aplikacionin Windows Backup (Kopja rezervë e Windows) nga Start.
- Aktivizo kopjen e dosjeve Desktop, Dokumentet dhe Fotot në OneDrive.
- Si kopje të dytë, përdor një disk të jashtëm: Paneli i Kontrollit → File History (Historiku i skedarëve) → Aktivizo.
- Shkëpute diskun e jashtëm pas kopjimit – kështu ransomware-i nuk e arrin.
- Provo një herë të rikthesh një skedar për t'u siguruar që kopja funksionon.
Kontrollo programet dhe fillimin automatik
Programet e panevojshme ose të vjetra janë rrugë hyrjeje për sulmuesit.
- Cilësimet → Aplikacionet (Apps) → Aplikacionet e instaluara → çinstalo programet që nuk i njeh ose nuk i përdor.
- Cilësimet → Aplikacionet → Fillimi (Startup) → çaktivizo programet e panevojshme.
- Përditëso programet që përdor shpesh (shfletuesi, Zoom/Teams, lexuesi PDF) nga vetë programi ose nga Microsoft Store.
- Shkarko programe vetëm nga Microsoft Store ose nga faqja zyrtare e prodhuesit.
- Mos instalo „optimizues”, „pastrues regjistri” ose „përshpejtues” – shpesh janë të panevojshëm ose të dëmshëm.
✅ Bëj / Mos bëj
✅ Bëj këtë
- Instalo përditësimet e Windows dhe rinise kompjuterin rregullisht.
- Mbaje Windows Security aktiv me mbrojtje në kohë reale.
- Krijo llogari të veçantë për çdo anëtar të familjes; fëmijët si përdorues standard.
- Blloko ekranin me Windows + L kur largohesh.
- Bëj kopje rezervë në OneDrive dhe në një disk të jashtëm.
- Shkarko programe vetëm nga Microsoft Store ose faqet zyrtare.
- Aktivizo enkriptimin e pajisjes ose BitLocker në laptopë.
- Kalo në Windows 11 nëse kompjuteri e mbështet.
❌ Mos e bëj këtë
- Mos shkarko lojëra ose programe „crack”, „keygen” ose „activator” – janë burimi më i shpeshtë i viruseve.
- Mos e përdor llogarinë e administratorit për punë të përditshme.
- Mos e çaktivizo antivirusin ose murin e zjarrit „që të punojë loja”.
- Mos thirr numrat që shfaqen në dritare „Kompjuteri juaj është i infektuar” – janë mashtrim.
- Mos lejo askënd të lidhet me kompjuterin nga larg (AnyDesk, TeamViewer, Quick Assist) nëse nuk e njeh personalisht.
- Mos fut USB të gjetura ose të panjohura në kompjuter.
- Mos hap bashkëngjitje .exe, .scr, .zip ose .iso nga email-e të papritura.
- Mos vazhdo të përdorësh Windows 10 pa përditësime sigurie pafundësisht.
👨👩👧 Kontrolli prindëror me Microsoft Family Safety
Microsoft Family Safety është falas dhe funksionon me llogaritë Microsoft. Kontrollet zbatohen në Windows, në Xbox dhe në shfletuesin Microsoft Edge.
- Prindi hyn në family.microsoft.com me llogarinë e vet Microsoft dhe krijon një grup familjar.
- Shtoni fëmijën si Anëtar (Member) – me llogari ekzistuese ose të re. Në kompjuter: Cilësimet → Llogaritë → Familja → Shto dikë.
- Fëmija hyn në Windows me llogarinë e vet Microsoft (jo me atë të prindit).
- Te profili i fëmijës: Koha para ekranit – caktoni orar dhe kufi ditor për pajisjen dhe për aplikacione/lojëra të veçanta.
- Filtrat e përmbajtjes: aktivizoni Filtro faqet e papërshtatshme dhe SafeSearch; zgjidhni kufirin e moshës për aplikacionet dhe lojërat.
- Kur filtrimi i uebit është aktiv, shfletuesit e tjerë në Windows zakonisht bllokohen që fëmija të përdorë Edge-in e filtruar.
- Shpenzimet: kërkoni miratimin e prindit për blerje në Microsoft Store.
- Aktivizoni raportet e aktivitetit që të shihni përdorimin javor dhe bisedoni bashkë për to.
Disa funksione të Family Safety kanë ndryshuar ndër vite dhe mund të ndryshojnë sërish; kontrolloni opsionet aktuale te family.microsoft.com.
⚠️ Shenjat e rrezikut
- Shfaqen dritare që thonë „kompjuteri juaj është i infektuar – thirrni këtë numër”.
- Skedarët kanë marrë mbaresa të çuditshme dhe nuk hapen, ose shfaqet mesazh që kërkon pagesë (ransomware).
- Faqja kryesore ose motori i kërkimit në shfletues ka ndryshuar vetë.
- Windows Security është çaktivizuar dhe nuk ndizet më.
- Kompjuteri është shumë i ngadaltë dhe ventilatori punon fort edhe kur nuk bën asgjë.
- Shfaqen programe ose zgjerime shfletuesi që nuk i ke instaluar.
- Miqtë marrin email ose mesazhe nga llogaritë e tua që nuk i ke dërguar.
🆘 Nëse të hakohet
- Hapi 1: Shkëpute kompjuterin nga interneti (hiq kabllon ose fik Wi-Fi) dhe trego një të rrituri.
- Hapi 2: Nga një pajisje tjetër e sigurt, ndrysho fjalëkalimet e email-it, llogarisë Microsoft dhe rrjeteve sociale, dhe aktivizo verifikimin në dy hapa.
- Hapi 3: Hap Windows Security → Mbrojtja nga viruset → Opsionet e skanimit → Microsoft Defender Offline scan → Skano tani.
- Hapi 4: Çinstalo programet dhe zgjerimet e shfletuesit të panjohura; rivendos cilësimet e shfletuesit.
- Hapi 5: Në rast ransomware-i, mos paguaj. Rikthe skedarët nga kopja rezervë pasi kompjuteri të jetë pastruar.
- Hapi 6: Nëse problemi vazhdon, rikthe Windows-in: Cilësimet → Sistemi → Rikthimi (Recovery) → Rivendos kompjuterin (Reset this PC) – mundësisht duke hequr gjithçka.
- Hapi 7: Nëse ka vjedhje parash, shantazh ose kërcënim, ruaj provat dhe lajmëro Policinë e Kosovës në 192.
Më shumë ndihmë: Ndihmë & Raportim